Trong một thế giới chia rẽ, chúng ta cần sự thấu cảm với nhau.

Nguồn: Unplash

Lúc nhấc điện thoại lên bấm số, bàn tay tôi đã vã mồ hôi. Người ở đầu dây bên kia không phải là một chuyên viên thẩm định tính dụng, cũng không phải là một luật sư với sự tức tối, thực ra anh ta là bạn cũ của tôi, chúng tôi có một cuộc hẹn nói chuyện với nhau.

Đáng ra cuộc trò chuyện này sẽ diễn ra một cách thoải mãi, nhưng thực tế lại không phải như vậy. Vâng, tôi gọi cho anh ta bởi vì giữa chúng tôi có một vấn đề với nhau.

Trong nhiều năm qua, có những quan điểm chính trị trái chiều giữa tôi và người bạn của mình.  Trên phương tiện truyền thông, tôi thấy anh ta ngày càng có những hoạt động chống đối, còn anh ta lại cho rằng tôi đang trở nên yếu đuối.

Chúng tôi đả kích nhau trên các phương tiện truyền thông mạng. Sau một thời gian, tôi nhận thấy cả hai đều đã quên mất mối thân tình ngày nào, vì thế tôi đề nghị với anh bạn của mình ngồi lại nói chuyện với nhau để hàn gắn sự khác biệt này.

Tôi đã nghĩ, tại sao việc kết nối này lại trở nên khó khăn như thế giữa chúng tôi, và tại sao điều tương tự như thế cũng xảy ra với nhiều người? 

Đây cũng là điều tôi đề cập tới trong cuốn sách mới của mình, “ Cuộc chiến vì lòng tốt “. Suốt hơn một thập kỷ, tôi đã lưu trữ được nhiều tại liệu cho thấy sự thấu cảm đã giúp nhiều cho cá nhân, mối quan hệ, và đội nhóm.

Tôi cũng hiểu rằng, đây là lựa chọn không dễ dàng. Nhưng có nhiều cách để nuôi dưỡng sự thấu cảm, và nếu nhiều người trong chúng ta cùng quyết tâm làm vậy, thì mọi chuyện trong cuộc sống sẽ trở nên tốt đẹp hơn.

Chìa khóa cho sự có mặt của loài người như ngày nay.

Hơn 30000 năm trước, con người là động vật có vú, ngoại hình trung bình, chúng ta cũng không có gì thế mạnh về tốc độ hay khả năng như một số loài vật khác.

Chúng ta cũng không phải là loài Vượn thông minh nhất, và có tới năm loài cá thể sinh vật khác có não phát triển chia sẻ hành tinh với chúng ta.

Nhưng có một thứ khiến cho loài người chúng ta trở nên vượt trội, đó chính là sự hợp tác trong mối liên hệ với nhau. Các loài khác không có được khả năng đặc biệt này. Điều này giúp chúng ta nhanh chóng làm chủ hành tinh.

Cội nguồn của sự thôi thúc trong việc gắn kết này chính là nằm ở khả năng thấuCảm : Biết chia sẻ, lắng nghe, và quan tâm tới nhu cầu, cảm xúc của người khác.  Người nào càng có khả năng thấu cảm thì họ càng có nhiều vui thú, hạnh  phúc, và xây dựng mối quan hệ dễ dàng hơn. Trên bình diện thực tế, lợi ích của sự thấu cảm được thấy rõ ở các mối quan hệ như bác sĩ và bệnh nhân, giữa vợ chồng, hay việc quản lý cảm xúc ở những đứa trẻ tốt hơn nếu chúng có những ông bố, bà mẹ có sự thấu hiểu. Những nhân viên được làm cùng với người quản lý có sự thấu cảm, lắng nghe cũng sẽ giúp họ bớt căng thẳng hơn.

Sự thấu cảm cũng góp phần tạo nên một xã hội gắn bó, giữa người với người có sự hào phóng cho đi hơn và chấp nhận các quan điểm khác biệt. Ngoài ra, đây cũng là một trong những động lực thúc đẩy hành động cam kết bảo vệ môi trường bền vững.

Mặc dù vậy, điều đáng nói ở hiện tại là sự thấu cảm lại khó xuất hiện khi chúng ta cần tới điều này nhất. Để hiểu lý do tại sao, hãy quay về quá khứ, để  xem bối cảnh ban đầu cho sự hình thành này. Thời sơ khai con người sống thành những nhóm người, bằng nghề săn bắt, hái lượm, do đó sự tiếp xúc, gặp gỡ xảy ra nhiều hơn. Chúng ta tin tưởng lẫn nhau, và có thể chịu trách nhiệm cho nhau về hành động của mình.

Xuyên suốt thời gian, sự thấu cảm vẫn diễn ra một cách tự nhiên trên nền tảng cơ bản đó. Chúng ta có thể cởi mở, chia sẻ khi nhìn thấy, cảm nhận được sự khổ đau, hay niềm vui trên khuôn mặt của ai đó. Và chúng ta có khuynh hướng giúp đỡ những người trải qua sự việc mà ta đã từng vấp phải.

Nhưng ngày nay, những nền tảng định hình hỗ trợ cho sự thấu cảm đang bị phá vỡ. Giờ đây, con người sống ở thành thị trở nên biệt lập, ít tiếp xúc với nhau. Chúng ta “ gặp nhau “ một cách bất định, thường xuyên hơn ở không gian mạng ảo, nơi mà những những hành vị của sự phân nỗ và chỉ trích giữa con người không bị lên tiếng.

Chúng ta ngày trở nên biệt lập, và đôi khi chúng ta xem người khác không còn giống như chúng ta nữa, mà là những bóng hình trong suy nghĩ miên man, thậm chí chúng ta còn sợ và ghét họ.

Khi chúng ta nghe tìm hiểu về một câu chuyện đau thương nào đó, cảm giác như nghe một sự mơ hồ. Chúng ta có thể nghe việc hàng ngàn người bị ảnh hưởng bởi thảm họa hay nội chiến, nhưng dường như con số đó chỉ là những thống kê vô nghĩa, ta không có cách nào để kết nối với cảm xúc của họ.

Giờ đây, sự thấu cảm trở nên khó khăn hơn, có nhiều lý do đã làm thu hẹp cơ hội cho thể hiện sự thấu cảm. Một nghiên cứu quy mô cho thấy, trung bình người Mỹ ở năm 2009 có sự thấu cảm ít hơn 75% so với cách đó 30 năm. Nói cách khác, sự thấu cảm đang giảm dần đi, nhưng có lẽ bạn cũng không cần một nghiên cứu để xác nhận thêm điều này.

Văn hóa của chúng ta đang xuất hiện càng ngày theo một cách vô tâm hơn. Các tiêu chuẩn về nền văn minh con người đang bị xáo trộn theo thời gian. Chìa khóa cho sự phát triển của loài người dựa trên sự kết nối với nhau, nhưng nền tảng đó dường như đang bị lung lay hơn bao giờ hết.

Cách cảm xúc và lý trí ảnh hưởng tới sự thấu cảm

Nghe có vẻ như điều này đang diễn ra theo một chiều nhất định. Dương như cách chúng ta xây dựng thế giới hiện nay không ủng hộ việc thiết lập lại những giá trị ban đầu.

Chừng nào những xu hướng này còn tiếp tục, có lẽ chúng ta sẽ bị cuốn vào vòng xoáy đó một cách mất kiểm soát hơn.

Quan điểm này được xem là một trong những lý thuyết lâu đời, và khó phá vỡ nhất trong tâm lý học, và văn hóa chúng ta.  Suốt nhiều thế kỷ, chúng ta được cảnh báo rằng, những ham muốn là căn nguyên thôi thúc thiếu lý trí có thể làm cho ta đưa ra những quyết định sai lầm. Nói cách khác, chúng ta khó có khả năng để có thể kiểm soát cảm xúc trong điều kiện hiện tại, hay ở trong tương lai. Điều này được mô tả theo hai hướng: Khi một cảm xúc hình thành, vượt lên trên ý thức của ta, thì ta khó có thể làm dịu được chúng, hoặc là khi chúng ta cảm thấy sự trống rỗng, thì mặc nhiên ta khó thúc đẩy được một cảm giác nào đó xuất hiện trong mình.

Nếu điều này là chính xác, thì đây có thể là rào cản cho việc thấu cảm giữa chúng ta. Cụ thể là khi ta đạt tới giới hạn của sự quan tâm, cho đi nào đó trong mình, thì ta không làm gì được thêm để vượt qua cột mốc này để có sự thấu cảm hơn nữa dành cho người khác. Và nếu nền văn minh hiện đại ngày nay làm ảnh hưởng lớn tơi sự thấu cảm trong cộng đồng xã hội, thì chúng ta cũng không có cách gì để phục hồi lại điều đó.

May mắn là khuôn mẫu này vẫn có thể đảo ngược lại. Lý trí và những thôi thúc về mặt cảm xúc có thể “ bắt tay “ cùng nhau. Mỗi khi bạn xem một bộ phim đáng sợ, bạn tự nhắc mình rằng đây chỉ là một bộ phim thôi, hay những lúc bạn muốn chỉ trích con cái của mình, thì có thể lựa chọn hít thở sâu trước khi thực hiện, cũng giống như việc lựa chọn nhạc nền cho một trò chơi, bạn hoàn toàn có thể quyết định điều bạn cảm thấy, khéo léo điều chỉnh theo cách mà bạn muốn.

Điều này cho thấy sự thấu cảm là một lựa chọn trong ta. Chúng ta có thể chủ động quyết định mức độ thấu cảm của mình ở những tình huống khác nhau. Bạn sẽ vội vã băng qua đường để né tránh một người vô gia cư, hay là dừng lại và chú ý tới nỗi đau của họ? Bạn sẽ trừng phạt một người có ý kiến trái ngược với bạn, hay tìm cách để hiểu vì sao họ lại có cái nhìn ấy? Theo thời gian, những lựa chọn này sẽ hình thành nên thói quen phản ứng trong ta, và làm nên một con người có nhiều phẩm chất thấu cảm.

Nói cách khác, điều này cũng giống như việc rèn luyện cơ bặp, nghĩa là ta có thể làm điều này lớn mạnh lên, hoặc thu hẹp lại.

Cách để nuôi dưỡng sự thấu cảm trong bạn.

Các nhà khoa học đã khám phá ra nhiều cách để xây dựng điều này. Một trong số những phương pháp không chỉ giúp ta tử tế hơn mà còn có thể nuôi dưỡng sự thấu cảm lớn mạnh ở các tình huống khó khăn, đó chính là gặp gỡ, trò chuyện với những nhóm người có quan điểm khác biệt, như trong câu chuyện trên của tôi và người bạn.

Dưới đây là một vài công cụ khác giúp mọi người có thể kết nối với nhau được tốt hơn.

Thiền định.  Quan điểm cho rằng, chúng ta có thể điều khiểu được cảm xúc của mình đi ngược lại với niềm tin bấy lâu nay của ta, nhưng nhiều truyền thông tâm linh đã tin vào điều này qua nhiều thiên niên kỷ. Ví như thực hành trải nghiệm thiền tâm từ là cách để giúp cá nhân phát triển sự thấu cảm trong chính họ, và ngày càng có nhiêu nghiên cứu cho thấy, điều này mang lại hiệu quả trên thực tế.

Trong một ví dụ ấn tượng về hiệu quả này cho thấy, những người thực hành thiền tâm từ có sự thay đổi sâu và lâu dài về các phần trong bộ não liên quan tới việc bày tỏ sự thấu cảm, điều này thể hiện trên hình ảnh quét não mà các nhà nghiên cứu đã thực nghiệm trên người thực hành thiền tâm từ trước và sau 9 tháng thực hành.

Những câu chuyện. Nhiều bằng chứng đã thuyết phục chúng tôi, những câu chuyện thực sự hiểu quả. Chúng dẫn lỗi ta vào quan điểm của một người, cho phép chúng ta cảm nhận nỗi đau cũng như niềm vui của họ, và hòa vào dòng chảy cuộc sống. Ngay cả những câu chuyện là hư cấu đi nữa, thì điều này cũng mang lại hiệu quả.

Một minh chứng nữa là những người đọc sách nhiều có thể giúp họ trong việc hiểu người khác được tốt hơn.  Ngay cả một xúc tác nhỏ cũng có thể tạo ra khác biệt, đặc biệt là khi chúng kết nối chúng ta với tiếng nói từ các nền văn hóa, hoặc những tổ chức mà chúng ta có thể đã không nghĩ hay không quan tâm tới các mặt khác biệt ở họ.

Mối quan hệ. Sự thấu cảm giữa một cá nhân sẽ bị giảm xuống nếu ta nhìn những chuyện xảy ra trong cuộc sống này một cách tách biệt, không liên quan gì tới mình, ngược lại, sẽ phục hồi nhanh chóng nếu ta nhìn với thái độ là câu chuyện chung.

Qua nhiều thập kỷ nghiên cứu, những kết luận cho thấy khi con người kết nối gần gũi với nhau, một cá nhân với các thành viên trong một nhóm khác, ở một môi trường thích hợp, họ có trải nghiệm ít phán xét hơn. Điều có được là bởi một phần họ thấy dễ dàng đồng cảm quan điểm cá nhân của mình với quan điểm mở rộng hơn của toàn bộ nhóm.

Cách thức cuối cùng này là những gì tôi đã làm khi gọi nói chuyện với người bạn cũ của mình. Mặc dù chúng tôi đã có những thái độ khác biệt, nhưng tôi tin cuộc trò chuyện như vậy có thể giúp chúng tôi hàn gắn được gì đó cho cả hai. Để điều này xảy ra, chúng tôi ưu tiên tập trung vào quan điểm của người khác thay vì chỉ khư khư giữ lập trường của mình. Chúng tôi chia sẻ cho nhau về những giai đoạn của những cảm giác sợ hãi, xa lánh và giận dữ, và cả hai chúng tôi đều sợ sự thù hận có thể đang nở rộ trong cuộc đối thoại của mình. Cuộc trò chuyện đã không đưa chúng tôi tới sự thống nhất chung về quan điểm, nhưng nó cũng đã giúp chúng tôi hiểu nhau hơn, cảm thấy được lắng nghe, và ghi nhận sự nỗ lực từ hai phía.

Tôi đã không gọi cho bạn tôi nếu tôi không tin vào việc con người có thể vun bồi sự thấu cảm. Cũng bởi nếu điều này không khả thi thì có lý do gì để chúng ta phải thử?

Những nghiên cứu thực tế của chúng tôi cho thấy những người tin rằng điều này chỉ khả thi, khi nó có thể thực hiện một cách dễ dàng, hoặc chẳng hạn như với những người quen thuộc với mình.

Hiểu sự thấu cảm trong ta như một kỹ năng có thể cần chủ động, và thách thức của chúng ta là quyết định những gì ta sẽ lựa chọn, kiểu người mà chúng ta muốn trở thành.

Bước đầu tiên để xây dựng năng lực này trong mình, chúng ta phải tin rằng mình có thể làm được. Tôi hy vọng vào lúc này bạn đã có góc nhìn đó. Những gì bạn làm với hiểu biết này, và với sự quan tâm trong bạn ra sao, đều tùy thuộc ở bạn.

Nguồn bài viết: https://greatergood.berkeley.edu/article/item/in_a_divided_world_we_need_to_choose_empathy

Tác giả: JAMIL ZAKI 

Người dịch: Nguyễn Cảnh Linh

Edit: Nguyễn Thị Bích Ngọc

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: