Sự khác nhau giữa sự tự trọng tự thân và sự tự trọng đến từ những yếu tố bên ngoài là gì?

Nguồn: unplash

Sau nhiều cân nhắc cùng với nhiều năm thực hành trị liệu, tôi bắt đầu tin rằng thuật ngữ  lòng “tự” trọng (tự tôn) có vẻ không chính xác. Một nửa vế trong thuật ngữ này ,“tự”, có vẻ như ngầm chỉ rằng sự tự trọng có được từ chính bản thân mình.

Tuy nhiên, nếu chúng ta nhìn kĩ hơn, chúng ta có thể  nhận thấy rằng sự tự tôn của chính bản thân ta rất thường  đến từ bên ngoài bản thân mỗi người. Đối với một sinh viên, nó có thể đến từ điểm cao, đối với một người kinh doanh hoặc người lao động, nó có thể đến từ việc thăng chức hoặc tăng lương. Đối với hầu hết cá nhân, sự khen thưởng và ghi nhận giúp gia tăng niềm tự tôn của mình.

Mặc dù cũng dễ hiểu là tất cả những nguồn nêu trên đều tích cực, chúng ta cần lưu ý rằng chúng phụ thuộc vào những điều đến từ bên ngoài. Bởi vì sự tôn trọng có được từ bên ngoài, chúng ta có thể có khuynh hướng thay đổi tính cách và hành vi để có thêm những phần thưởng này. Đồng ý rằng, được người khác chấp nhận và coi trọng là một mong muốn tự nhiên, nhưng chúng ta phải cẩn trọng để không phản bội chính bản thân mình nhằm đạt được những kết quả đó.

Nếu chúng ta không nhận được kết quả mong muốn, hoặc nếu nó đột ngột mất đi, chúng ta sẽ cảm thấy như thế nào về chính mình? Nếu thành tích không tốt, hoặc thiếu đi sự khen ngợi hay thậm chí sự chỉ trích làm chúng ta cảm thấy bản thân mình kém cỏi hơn, thì rõ ràng rằng lòng tự trọng ấy thật ra không đến từ chính bản thân, mà tôi gọi nó là “sự tự trọng bề mặt”.

Lòng tự tôn đúng nghĩa không phụ thuộc vào người khác hoặc những thứ bên ngoài chúng ta. Lòng tự tôn như vậy là bằng chứng cho sự tồn tại của mối quan hệ giữa chúng ta với chính bản thân mình. Bản chất của lòng tự tôn là  bắt nguồn từ chính bên trong bản thân ta. Nếu chúng ta phơi bày sự dễ bị tổn thương của chính mình và dần dần từ bỏ sự nghiệp, gia đình, bạn bè, của cải và thành quả đạt được, chúng ta sẽ còn lại gì? Và điều đó cảm giác như thế nào? Ngoại trừ những tổn thất rõ ràng, liệu chúng ta có còn yêu thích và tôn trọng con người mình mà không cần xem xét đến các yếu tố xây dựng nên sự tự trọng mang tính bề mặt.

Chúng ta điều chỉnh và đóng khung hành vi của mình quá nhiều, và thậm chí còn nhiều hơn với chính tính cách của bản thân để đạt được lòng tôn trọng từ bên ngoài. Đúng nghĩa là chúng ta tạo những chiếc mặt nạ tính cách để thể hiện cho người khác thấy một con người mà chúng ta nghĩ họ sẽ chấp nhận. Trong những tình huống này, chúng ta đang chối bỏ  con người thật của mình để nhận được sự chấp nhận hoặc công nhận từ người khác.

Điều này không chỉ là sự tự phản kháng bản thân mà còn phá vỡ các mối quan hệ , vì chúng không còn chân thực nữa. Khi chúng ta hành xử  với tâm thế này, đúng nghĩa là chúng ta lấy hạnh phúc của chính mình để phục vụ người khác. Và rồi người khác sẽ giữ vai trò quyết định xem chúng ta có xứng đáng hay không. Đây không phải là một tình trạng lành mạnh, và nó là  một bài tập đánh bại tâm hồn ta. Chúng ta không bao giờ nên đánh giá bản thân dựa trên con người mà chúng ta nghĩ người khác nhìn nhận về mình.

Ai là người phán xét?

Sự thật đơn giản là người khác không phán xét chúng ta. Họ có thể có nhiều ý kiến khác nhau về chúng ta. Tuy nhiên, nâng tầm ý kiến của họ thành phán xét thì thật ngớ ngẩn. Không ai có thể phán xét bạn trừ khi bạn cho họ quyền làm điều đó.

Tại sao chúng ta khoác áo quan tòa cho một người thường và trao cho họ quyền lực như vậy. Người duy nhất mà bạn có thể trao quyền đó là người làm việc trong tòa án, còn tất cả những người khác chỉ là những người có quyền nêu ra ý kiến. Bằng một thước đo lòng tự tôn lành mạnh hơn, chúng ta có thể dễ dàng tha thứ cho ý kiến của người khác hơn mà không khiến chúng trở nên nghiêm trọng  thành những đánh giá sai lệch .

Lòng tự tôn phải được tạo nên từ  từ sự vững chắc bên trong và sau đó có thể bộc lộ ra bên ngoài. Khi chúng ta tập trung ra bên ngoài để tìm sự chấp nhận, chúng ta đang tìm kiếm nhầm chỗ. Làm như vậy, chúng ta đang hạ thấp cái tôi chân thật của mình trong một nỗ lực vô vọng để được hạnh phúc. Sự thỏa mãn như vậy mang tính phụ thuộc, bề ngoài và làm suy yếu quá trình phát triển bản thân của chúng ta. Lòng tự tôn không phụ thuộc vào người khác như vậy.

Khi chúng ta tạo những kịch tính liên quan đến sự chấp nhận này, chúng ta cũng tạo nên những vấn đề liên quan đến quan điểm về sự từ chối. Vấn đề từ chối có thể gây hiểu lầm. Với người có lòng tự tôn mạnh mẽ, họ không quan tâm đến sự từ chối. Nó thật ra là chỉ là sự từ chối chính bản thân của một người hướng về phía người khác để tìm kiếm sự chấp nhận.

Trong những trường hợp như vậy, chúng ta không hài lòng với chính mình, và vì vậy chúng ta muốn tìm sự chấp nhận từ người khác. Nếu không có được sự chấp nhận đó, chúng ta có thói quen cho rằng mình bị từ chối. Nhưng sự thật là chúng ta đã từ chối chính bản thân mình khi để người khác có quyền đánh giá ta. Mức độ chúng ta phản ứng với ý kiến của người khác về chúng ta thì gần như tỷ lệ nghịch với mức độ lòng tự tôn của chúng ta.

Việc xem lại cách hiểu của chúng ta về lòng tự tôn có thể giúp định hình lại kì vọng về mặt văn hóa của chúng ta về hạnh phúc. Hầu hết các bậc cha mẹ đều cho rằng họ đầu tư rất kỹ càng vào lòng tự tôn của con cái. Các nhà giáo dục và những nhà chuyên môn khác đề cao giá trị của việc phát triển lòng tự tôn ở trẻ em. Tuy nhiên, tôi cho rằng hầu hết mọi người đã không bắt đầu từ việc hiểu đúng lòng tự tôn là gì.

Nếu một học sinh loại A phiền muộn vì một điểm B, hoàn toàn rõ ràng rằng điểm số của các em là sản phẩm của sự tự trọng bề mặt. Vậy nên sự sụt giảm lòng tự trọng bề mặt khiến các em cảm thấy bị đánh giá thấp giá trị. Cảm giác hạnh phúc của các em phụ thuộc vào những yếu tố bên ngoài. Tương tự, cũng dễ hiểu khi chúng ta khuyến khích con em mình hướng tới thành tích thể thao hoặc sự nổi tiếng.

Khi đặt dưới một góc nhìn thích hợp, chúng ta có thể thấy những những trải nghiệm này có thể nâng cao chất lượng cuộc sống của chúng. Nhưng điều đáng  nói là chúng không phải là những viên gạch nền tảng về cách trẻ nhìn nhận bản thân mình. Do vậy, trong tình huống đó, những học sinh trung bình hoặc những vận động viên hạng thường sẽ bị đày ải trong ngục tù của lòng tự tôn thấp.

Lòng tự tôn là nền tảng chính đáng cho một mối quan hệ lành mạnh với bản thân chúng ta và với  người khác. Lòng tự tôn chân thật giúp loại bỏ tình trạng bấu víu rất phổ biến trong hầu hết các mối quan hệ. Và nó cho phép chúng ta tự do phát triển khi mà những vấn đề về việc bị chối bỏ hoặc đánh giá trở nên mờ nhạt. Nếu chúng ta tìm kiếm lòng tự tôn từ bên ngoài, chúng ta đưa mình vào một tình trạng không chắc chắn và phụ thuộc. Khi mà giá trị về bản thân được sản sinh từ trong chính nó, cuộc sống sẽ rộng mở trong một tâm thế đầy tự chủ .

Nguồn bài viết: https://www.psychologytoday.com/us/blog/shift-mind/201002/self-esteem-or-other-esteem

Người dịch: Trương Thị Ngọc Bích

Edit: Nguyễn Thị Bích Ngọc

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.