Vì sao thế giới cần một BƯỚC NGOẶT về sự THẤU CẢM

Vì sao thế giới cần một BƯỚC NGOẶT về sự THẤU CẢM – Photo by Sushobhan Badhai on Unsplash

Một chương sách mới giải thích về sự thấu cảm và chúng giúp ta có những tương tác xã hội tốt hơn như thế nào.

Thật khó để dõi theo ai đó đang chịu đau khổ. Chúng ta có thể cảm thấy nỗi đau của họ hay hấp thụ nỗi buồn của họ; chúng ta có thể lo lắng không biết phải nói hay làm gì. Những khoảnh khắc không thoải mái đó có thể làm chúng ta quay lưng lại với nỗi thống khổ của họ – để bảo toàn sự yên vui của bản thân hoặc tiếp tục với cuộc sống của mình.

Nhưng đây là cách tiếp cận sai lầm, bác sỹ tâm thần và nhà nghiên cứu Helen Riess, tác giả cuốn sách mới “Hiệu ứng thấu cảm” nói. Khả năng kết nối một cách thấu cảm với người khác – để cùng cảm nhận với họ, quan tâm đến sự yên vui của họ, và hành động với lòng trắc ẩn – là rất cần thiết với cuộc sống của chúng ta, giúp chúng ta đồng hành cùng nhau, làm việc hiệu quả hơn, và lớn mạnh ở cấp độ xã hội.

Hầu hết các nghiên cứu về sự thấu cảm của Riess tập trung vào lĩnh vực chăm sóc sức khỏe. Vì các bác sĩ đang phải đối mặt với đau khổ ngày này qua ngày khác, hoàn cảnh của họ phù hợp để quan sát sự thấu cảm tác động đến hạnh phúc như thế nào. Các bác sĩ có thể nghĩ rằng đóng cửa cảm xúc lại và tạo một khoảng cách tình cảm sẽ giúp họ khách quan và cung cấp sự chăm sóc tốt hơn, nghiên cứu của Riess đã chỉ ra làm như vậy khiến bệnh nhân mất lòng tin, bất mãn và kém hợp tác hơn. Và điều này làm cho các bác sỹ cô đơn, kém hiệu quả, và kiệt sức hơn.

Thay vì vậy, các bác sĩ – và cả chúng ta – nên làm gì? Hãy thực hành sự thấu cảm, Riess nói. Thấu cảm không chỉ cải thiện việc chăm sóc sức khỏe, cô lập luận, mà còn cải thiện tương tác giữa con người với nhau nói chung.

“Tất cả các bên đều được lợi như nhau khi chúng ta nhìn nhận và đáp ứng với nhau bằng sự thấu cảm và lòng trắc ẩn”, cô viết. “Sau tất cả, chính kết nối giữa con người với nhau tạo ra nhạc điệu cho những từ ngữ trong cuộc sống”

Sự thấu cảm là gì?

Nhiều người lẫn lộn sự thấu cảm (cùng cảm nhận với người khác) với sự thông cảm (cảm thấy tệ cho người khác), và thậm chí những nhà nghiên cứu về chủ đề này cũng làm đục dòng nước với nhiều định nghĩa. Nhưng Riess làm tốt chuyện tháo gỡ nó và giải thích sự thấu cảm theo nhiều góc nhìn. Sự thấu cảm, cô viết, liên quan đến khả năng nhìn nhận cảm xúc của người khác (và nhận ra cảm xúc của chính mình), tưởng tượng vì sao người ta có thể cảm thấy như vậy, và quan tâm đến sự yên vui của họ. Một khi sự thấu cảm được kích hoạt, hành động trắc ẩn là sự phản hồi hợp lý nhất.

Sự thấu cảm phụ thuộc vào những phần cụ thể của bộ não đã phát triển để cho phép sự kết nối cảm xúc với người khác và động lực quan tâm. Nói như thế này, khi chúng ta nhìn thấy ai đó đang bị đau, bởi vì chúng ta chứng kiến họ vô tình đứt tay – những đường dẫn của sự đau đớn trong não của chính chúng ta sáng lên, dù với mức độ nhẹ hơn. Đây là phần cảm xúc của sự thấu cảm – đôi khi gọi là cộng hưởng cảm xúc – mà nhiều bác sỹ làm ngơ hoặc đẩy đi chỗ khác, mặc dù nó đi ngược lại bản năng trắc ẩn của họ, Riess nói.

“Hệ thống não bộ phức tạp [của bạn] cho phép bạn quan sát người khác đang đau đớn và cho bạn vừa đủ nếm mùi đau đớn để cân nhắc giúp họ vượt qua”, cô viết.

Vậy nhưng, chúng ta không thể chỉ dựa vào một mình sự cộng hưởng cảm xúc. Vì một lý do, nó có xu hướng mạnh hơn với những ai tương đồng với mình, và điều này gây rắc rối trong phòng bác sĩ… và trong cuộc sống. May mắn thay, sự thấu cảm cũng có một phần thuộc về nhận thức – sự hiểu biết rằng cảm xúc của chúng ta có thể không giống như của người khác. Phân biệt nỗi đau của ta với người khác giúp chúng ta xoa dịu bất cứ phiền muộn mà ta thấy, đồng thời vẫn giữ được mong muốn biết được người kia đang phải trải qua những gì.

“Chúng ta phải hiểu được tình hình từ góc nhìn về mặt thể chất, tâm lý, xã hội và tinh thần của người đối diện”, cô nói.

Khía cạnh thứ ba của sự thấu cảm là sự lo lắng – “động lực bên trong thúc đẩy người ta phản hồi và thể hệ nhu cầu chăm lo cho sự yên vui của người khác”. Thật không may, sự lo lắng này thay đổi nhiều từ người này sang người khác và bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố môi trường khác nhau, chẳng hạn như người cần giúp đỡ tương đồng với bạn (và “hội” của bạn) nhiều bao nhiêu, bạn gặp phải sự đau khổ của một người hay của số đông, và trạng thái xã hội của bạn (bạn càng có quyền lực hay giàu có, bạn càng ít có xu hướng chú ý tới đau khổ và quan tâm đến việc can thiệp)

Từ đó đề xuất rằng dù sự thấu cảm là một phản ứng sinh học tích hợp trước sự đau khổ, chúng ta vẫn cần làm việc với nó, nếu chúng ta muốn sử dụng nó trong nhiều tình huống cần nỗ lực hơn.

Sự thấu cảm có thể dạy được

Chúng ta có thể thấy khó khăn khi thấu cảm với một số người. Nhưng điều ngày không có nghĩa là chúng ta không thể tăng cường các cơ thấu cảm của mình, theo ý kiến của Riess. Cô đề xuất hãy trở nên thuần thục hơn trong việc nhìn nhận cảm xúc của người khác, học những phương tiện tự điều hòa để giúp chúng ta không bị choáng ngợp bởi cộng hưởng cảm xúc quá mức, và tìm cách khuyến khích việc chọn quan điểm.

Đến cuối cùng, cô đã phát triển một chương trình gọi là EMPATHICS được giảng dạy cho các bác sỹ và cải thiện thành công khả năng đọc cảm xúc và mức độ kiệt sức của họ, cũng như sự hài lòng của bệnh nhân. Đây là tin tốt, bởi vì mối quan hệ bác sỹ – bệnh nhân có vẻ đóng góp đáng kể cho sức khỏe của bệnh nhân.

Riess sử dụng cách viết tắt EMPATHY để kết cấu các bước trong chương trình của cô:

E: Eye contact. Giao tiếp bằng mắt. Một mức độ giao tiếp bằng mắt phù hợp giúp người khác cảm thấy được chú ý và cải thiện sự giao tiếp hiệu quả. Riess đề xuất tập trung vào mắt của người khác đủ lâu để nhận ra màu mắt của họ, và đảm bảo bạn đối diện họ khi giao tiếp.

M: Muscles in facial expressions. Các cơ trong biểu cảm khuôn mặt. Là con người, chúng ta thường tự động bắt chước biểu cảm của người đối diện mà không nhận ra. Bằng khả năng nhận diện cảm xúc người kia – thường là từ kết cấu cơ mặt đặc biệt – và bắt chước chúng, chúng ta có thể giúp truyền đạt sự thấu cảm.

P: Posture. Tư thế. Ngồi với tư thế ngả ngớn có thể cho thấy sự thiếu quan tâm, chán nản hoặc buồn bã; ngồi ngay ngắn ra dấu hiệu tôn trọng và tự tin. Bằng việc hiểu được tư thế sẽ truyền đạt điều gì, chúng ta có thể có những tư thế cởi mở hơn – mặt hướng về trước, chân và tay không bắt chéo, nghiêng người về phía người đối diện – để khuyến khích giao tiếp cởi mở hơn và sự tin tưởng lẫn nhau.

A: Affect. Tác động (hoặc cảm xúc). Học cách nhận diện người khác đang cảm thấy điều gì và gọi tên cảm xúc có thể giúp ta hiểu rõ hơn hành động của họ hay thông điệp ẩn sau lời nói.

T: Tone. Tông giọng. “Bởi vì tông giọng chuyển tải hơn 38% nội dung cảm xúc không lời  mà một người muốn truyền đạt, nó là chìa khóa thiết yếu của sự thấu cảm”, Riess viết. Cô đề xuất điều chỉnh âm lượng và tông giọng cho phù hợp với người bạn đang nói chuyện, và nhìn chung, dùng một tông giọng êm dịu để làm người khác cảm thấy được lắng nghe. Tuy nhiên, khi một người đang truyền đạt sự giận dữ, tiết chế tông giọng của bạn – thay vì giống như họ – thì phù hợp hơn.

H: Hearing. Lắng nghe. Chúng ta rất thường không thực sự lắng nghe người khác, có lẽ là vì những định kiến hoặc đơn giản quá phân tâm hoặc căng thẳng. Lắng nghe thấu cảm có nghĩa là đặt câu hỏi giúp họ bày tỏ chuyện gì đang thực sự diễn ra, và lắng nghe mà không đánh giá.

Y: Your response. Phản hồi của bạn. Riess không nói về chuyện bạn sẽ nói gì tiếp theo, mà bạn sẽ cộng hưởng như thế nào với người đối diện. Dù có nhận thức được hay không, chúng ta có xu hướng đồng hóa về mặt cảm xúc với người khác, và việc chúng ta làm tốt nó như thế nào đóng vai trò trong việc chúng ta hiểu và thích họ nhiều bao nhiêu.

Sự thấu cảm vượt ra khỏi môi trường chăm sóc sức khỏe

Dù Riess tập trung phần lớn vào mối quan hệ bác sỹ – bệnh nhân, cuốn sách của cô là một cái cớ để nhìn xa hơn lĩnh vực chăm sóc sức khỏe và tưởng tượng một thế giới mà sự thấu cảm được len lỏi vào cuộc sống hằng ngày.

Ngay cả trẻ nhỏ cũng có thể đọc được cảm xúc của người khác và sự khuynh hướng muốn giúp người đang gặp nỗi thống khổ, Riess chỉ ra. Chúng ta có thể giúp bọn trẻ xây dựng thêm những kỹ năng này qua việc làm gương và cho chúng cơ hội uốn nắn những cơ bắp thấu cảm. Việc cha mẹ hiểu được cảm xúc của con mình tốt thế nào, cố gắng nhìn nhận quan điểm của chúng, và khẳng định giá trị của chúng gắn với việc chúng sẽ làm thế nào trong cuộc sống sau này.

“Khi một đứa trẻ không được phản chiếu, nó có thể từ bỏ cố gắng đạt được mục tiêu, hoặc nếu nó trở thành người đạt thành tích cao, những thành tực của nó có thể mang lại ít niềm vui hơn”, cô viết.

Dĩ nhiên, khi đứa trẻ lớn lên, những mối quan hệ khác cũng trở nên quan trọng. Thầy cô ở trường có thể gia tăng ý nghĩa về giá trị bản thân của trẻ bằng cách đối xử với chúng với sự tôn trọng và ấm áp, tránh những kiểu kỷ luật khắc nghiệt, và lôi kéo chúng vào chuyện học hành, Riess nói. họ cũng có thể dạy về sự thấu cảm một cách trực tiếp thông qua văn chương, mô phỏng, và những kỹ thuật khác.

Riess mô tả những khía cạnh khác mà sự thấu cảm là tối quan trọng – ví dụ, khi chúng ta gặp người khác với mình, khi chính chúng ta mắc sai lầm và cần sự tự thấu cảm, trong công việc, cũng như trong chính phủ. Và cô cũng xem xét những mặt trái tiềm ẩn của sự thấu cảm – ví dụ như việc chọn quan điểm được dùng để thâm nhập vào đầu người khác và thao túng họ thay vì để cho thấy sự quan tâm.

Vậy nhưng, tầm quan trọng của sự thấu cảm trong cuộc sống hàng ngày không thể bị làm quá. Bằng việc hiểu được nó hoạt động ra sao và có thể được tăng cường trong chính bản thân và con chúng ta, chúng ta có một trong những công cụ chủ đạo cho sự chuyển mình về văn hóa, Riess tin tưởng.

Cô viết, “Chúng ta có hy vọng giúp hình thành một xã hội dân chủ hơn, đối thoại tôn trọng hơn, thấu hiểu người khác hơn, và một thế giới người hơn”

Dịch: Trần Thị Thu Hiền – TNV ALL

Edit: Nguyễn Thị Bích Ngọc

Nguồn: JILL SUTTIE , Feb 1, 2019 , Why the World Needs an Empathy Revolution. At: https://greatergood.berkeley.edu/article/item/why_the_world_needs_an_empathy_revolution

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.